L’ultimo saluto

De 100-jarige oma van een vriendin van ons is overleden. Mijn vriend stelt voor om haar even op te gaan zoeken en sterkte te wensen. Dit lijkt mij vanzelfsprekend, ondanks dat ik vers uit het vliegtuig kom rollen na een kort tripje naar Nederland. ‘Hier woont ze’, zegt hij. We stappen uit en lopen vervolgens haar huis strak voorbij. ‘Waar gaan we heen?’ ‘We gaan oma l’ultimo saluto brengen, de laatste groet, bij de Pubblica Assistenza, waar ze opgebaard ligt.’ Ok, dat verandert de zaak even. Ik was er totaal niet op voorbereid om direct na mijn terugkomst in Italië oog in oog te staan – of ja niet helemaal dan – met een pas heengegane persoon. Uit respect en steun voor onze vriendin loop ik toch mee naar binnen en krijg ik als verrassing, naast oma, de dame uit kamer twee ook direct te zien. Dat was even wennen.

Mensen worden ook wel thuis opgebaard en belangstellenden kunnen dan langs komen voor de laatste groet en een steunbetuiging aan de familie. ’s Nachts waakt de familie bij de overledene en de begrafenis is dan vaak al de dag erop aangezien er geen koelsysteem aan te pas komt. De uitvaartdiensten nemen bijna altijd in de kerk plaats en zijn vaak Katholiek van aard.

Foto: Wikimedia Commons - Sailko

Foto: Wikimedia Commons – Sailko

Ik heb het niet zo op de Katholieke kerk en een dienst meemaken staat dan ook niet bovenaan mijn favoriete activiteiten lijst. Toen laatst de opa van een vriend van ons overleed kon ik er echter niet omheen. Ach ja, weer een ervaring erbij, dacht ik bij mezelf. De dienst duurde ongeveer een uur en ging eigenlijk voornamelijk over alles behalve de man in kwestie. Ja, er werd genoemd dat hij een harde werker was geweest, goed voor zijn familie had gezorgd en prettig in de omgang was, maar dat had iedereen kunnen betreffen. Ik verbaasde me over de onpersoonlijkheid van het hele gebeuren en de schijnbare desinteresse of gebrek aan betrokkenheid bij de aanwezigen. Misschien is de dienst meer een soort ritueel dat bij het hele proces hoort in plaats van een moment van herinnering, zoals wij dat in Nederland gewend zijn.

Op een begrafenis is je dagelijkse kloffie trouwens prima en is speciale aandacht voor de kleding ook niet gebruikelijk. Toch apart, aangezien ze altijd zo bewust van hun voorkomen zijn. Bij het begraven zelf ben ik nog nooit aanwezig geweest. Even afkloppen ( hier moet dat trouwens op ijzer en niet op hout). Ik heb echter van een Nederlandse vriendin hier vernomen dat ze tijdens het begraven van de één niet schromen om de graafmachine alvast aan te zwengelen voor de ander. Alleen de mond van mijn vriendin viel op dat moment open van ontsteltenis.

L'annuncio della morte di Vittorio Emanuele a Milano. De aankondiging van de dood van Vittorio Emanuele in Milaan - Magistretti Foto: Fondazione Cariplo

L’annuncio della morte di Vittorio Emanuele a Milano – Magistretti
Foto: Fondazione Cariplo

Wanneer iemand overlijdt worden er geen kaarten verstuurd, maar wordt men gebeld en doet de tam tam de rest. Er wordt in sommige gevallen een poster met zwart omrande tekst op speciale borden gehangen. Een soort publieke advertentie die wat langer blijft hangen waardoor men aan het verdrietige nieuws wordt herinnerd. Een kaart om de familie te condoleren is er niet bij en is een belletje, een telegram, of het beste, een bezoek meer op zijn plek.

De laatste tijd worden er hier veel vrouwen om het leven gebracht door hun (ex-)partners. Of, beter, de laatste tijd wordt er veel aandacht aan gegeven; het verschrikkelijke gegeven is helaas niets nieuws. Dit fenomeen heet femminicidio, van omicidio (doodslag) maar dan de vrouwelijke versie. Deze gruweldaden komen bijna elke dag op het nieuws voorbij en er ontstaan gelukkig steeds meer bewustwordingsinitiatieven ter voorkoming er van. Wat mij echter altijd stoort in de berichtgeving hierover is de sensatiedrift waarmee de journalisten de mensen in de buurt van het slachtoffer interviewen met vragen over hoe de persoon was. De bakker: ‘ze kwam elke dag brood halen.’ De kapper: ‘ze hield haar uitgroei altijd goed bij.’ Een dame in de straat: ‘ze combineerde haar tas altijd met haar schoenen.’ Nou ja, gelukkig wordt er zo toch nog wat persoonlijks over de overledene gezegd. Dat dan weer wel.

Foto: Fir0002/Flagstaffotos

Chrysanten Foto: Fir0002/Flagstaffotos

Op 2 november is het Allerzielen en brengt men in Italië een bezoek aan de begraafplaats om dierbare overledenen te herdenken. Een bos chrysanten achterlaten is dan gebruikelijk.

Kijk hieronder naar een filmpje van één van de vele initiatieven die tegen het femminicidio werden georganiseerd:

4 gedachtes over “L’ultimo saluto

  1. Ik heb ook nog nooit een begrafenis meegemaakt in Italie. Zoals ik lees toch wel heel anders dan in Nederland. Maar dat ze in hun dagelijkse kloffie gaan, vind ik wel weer heel apart. Dus geen Fare Bella Figura daar! :)!!!

    • Nee, inderdaad. Raar hè? Maar wij geven dus wel betekenis aan hoe we ons kleden op een begrafenis en uiten zo onze respect. Dat is eigenlijk ook gewoon een gebruik wat wij normaal vinden. Die verschillen blijven interessant! In zuid Italië is het trouwens anders en moeten de vrouwen nog heel lang in het zwart blijven rondlopen als teken van rouw. Je leven weer oppakken wordt er zo niet makkelijker op…

      Bedankt voor je reactie!

      Liefs,

      Sophie

  2. Ook erg: de (naar ons idee bijna al uitgebloeide) chrysanten, worden de dag na Allerzielen weer teruggehaald om gezellig in de eigen tuin te zetten! Zeker zonde om ze bij het graf te laten?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s